Odsłonięty korzeń w okolicy przednich zębów. Nadwrażliwość, która nie mija, i coraz bardziej widoczna różnica w długości zębów w uśmiechu. Pytanie, z którym pacjenci przychodzą do naszej kliniki brzmi zwykle: „da się to jakoś zakryć?”. Odpowiedź: w większości przypadków tak – za pomocą zabiegu zwanego przeszczepem tkanki łącznej (CTG). Ale uczciwie trzeba powiedzieć, że nie każdy przypadek nadaje się do pełnego pokrycia. W tym artykule wyjaśniamy, jak to wygląda naprawdę.
Czym jest CTG
CTG (Connective Tissue Graft — przeszczep tkanki łącznej) jest zabiegiem chirurgicznym, w którym periodontolog pobiera niewielki fragment tkanki łącznej z podniebienia pacjenta i przeszczepia go w miejsce recesji dziąsła. Celem jest pokrycie odsłoniętej powierzchni korzenia i zwiększenie grubości dziąsła w tym miejscu.
W literaturze periodontologicznej CTG od lat zalicza się do najskuteczniejszych zabiegów pokrywania recesji — zwłaszcza w połączeniu z techniką tunelową lub płatem przesuniętym koronowo. Analizy naukowe pokazują przeciętne pokrycie korzenia rzędu 80-95% przy recesjach Cairo RT1. Dla tych statystyk ważna jest jedna rzecz: wyniki dotyczą dobrze wybranych przypadków. Przy RT3 te same techniki dają znacznie mniejsze pokrycie — często tylko 40-60%.
CTG jest regularną procedurą chirurgiczną w zakresie plastyki dziąseł. Proponujemy go pacjentom z recesjami, które powodują problemy estetyczne, funkcjonalne (nadwrażliwość) lub zagrożenie dla dalszego stanu przyczepu zęba.
Wskazania do CTG – kiedy ma sens
Nie każda recesja dziąsła kwalifikuje się do leczenia chirurgicznego, a wśród tych, które się kwalifikują, nie wszystkie rokują jednakowo dobrze.
Wskazania do zabiegu
- Recesja typu Cairo RT1 — bez utraty przyczepu w przestrzeniach międzyzębowych. Rokowanie bardzo dobre, często pełne pokrycie.
- Nadwrażliwość korzenia, która nie reaguje na inne metody (pasty, lakiery, wypełnienia kompozytowe)
- Progresja recesji pomimo usunięcia przyczyny (korekta techniki szczotkowania, zmiana szczoteczki)
- Planowane leczenie ortodontyczne w okolicy cienkiego dziąsła — prewencja dalszej recesji
- Estetyka strefy uśmiechu, gdzie recesja jest wyraźnie widoczna
Ograniczone wskazania lub brak wskazań
- Recesja RT3 — pełne pokrycie zwykle niemożliwe; można próbować częściowego pokrycia
- Aktywne palenie — istotnie obniża skuteczność zabiegu
- Niewyrównana cukrzyca (HbA1c powyżej 7%)
- Brak usunięcia przyczyny recesji – zabieg bez zmiany nawyków da krótkotrwały efekt
- Słaba higiena domowa – przeszczep jest wrażliwy na płytkę bakteryjną
- Recesja spowodowana nieustabilizowanym periodontitis – najpierw leczenie zasadnicze
Przebieg zabiegu – krok po kroku
Etap 1: Przygotowanie
Zabieg wykonywany w znieczuleniu miejscowym. Stosujemy znieczulenie zarówno w okolicy biorczej (gdzie będzie pokrywana recesja), jak i w okolicy dawczej (podniebienie, z którego pobierzemy tkankę). Cały zabieg trwa zwykle 60-120 minut.
Etap 2: Pobranie tkanki z podniebienia
Periodontolog wykonuje niewielkie nacięcie na podniebieniu i pobiera fragment tkanki łącznej — warstwy pod powierzchnią, bez pobierania nabłonka. Rana podniebienia jest zszywana i goi się z intencji pierwotnej — nabłonek podniebienny pozostaje w znacznej mierze nienaruszony, co przyspiesza gojenie i zmniejsza dyskomfort pooperacyjny. Używamy technik, które minimalizują uraz dla pacjenta — na przykład pobrania „single incision”, w którym zostawia się tylko niewielkie nacięcie.
Etap 3: Przygotowanie miejsca biorczego
W okolicy recesji periodontolog preparuje tunel lub płat tkanek miękkich — tworzy „kieszeń” pod aktualnym dziąsłem, w której umieści przeszczep. Powierzchnia korzenia jest dokładnie oczyszczona i w wielu przypadkach lekko opracowana chemicznie (EDTA), żeby ułatwić przyczep nowych tkanek.
Etap 4: Przeszczep i zamknięcie
Pobraną tkankę umieszcza się w przygotowanym miejscu i fiksuje szwami. Następnie istniejące dziąsło jest przesunięte koronowo (ku koronie zęba), tak żeby pokrywało przeszczep i odsłonięty korzeń. Zakłada się szwy o cienkiej średnicy (6-0 lub 7-0), żeby minimalizować drażnienie.
Etap 5: Zabezpieczenie pooperacyjne
W okolicę zabiegu często zakładamy opatrunek periodontologiczny lub żel ochronny. Podniebienie po pobraniu jest zabezpieczane — niektórzy operatorzy stosują tzw. płytkę podniebienną wykonaną przed zabiegiem, która chroni ranę podczas jedzenia.
Ból podniebienia — o czym musisz wiedzieć
| Największy dyskomfort po zabiegu CTG pochodzi nie z miejsca pokrywanej recesji, tylko z podniebienia, z którego pobrano tkankę. Podniebienie jest bolesne przez 5-7 dni, szczególnie podczas jedzenia. To jest normalny, oczekiwany element zabiegu – nie powikłanie. Warto wiedzieć o tym zanim się zgodzisz, a nie po zabiegu. |
Praktyczne wskazówki na pierwsze dni po CTG:
- Przez 3-5 dni jedz tylko miękkie, chłodne pokarmy (jogurty, zupy letnie, banany, budynie). Unikaj gorącego, twardego, kwaśnego.
- Leki przeciwbólowe: zwykle paracetamol lub ibuprofen. W pierwszych 48 h można stosować regularnie, nie czekając na silny ból.
- NIE szczotkuj okolicy zabiegu — używaj chlorheksydyny w płukance lub żelu przez 10-14 dni.
- Unikaj ssania przez słomkę, spluwania z siłą, palenia papierosów — wszystko to może uszkodzić szwy lub zaburzyć gojenie.
- Śpij z lekko uniesioną głową przez pierwsze 2-3 noce — zmniejszy opuchliznę.
- Jeśli używasz płytki podniebiennej — noś ją zgodnie z zaleceniem.
Timeline gojenia i oceny wyniku
| Etap | Czas | Co się dzieje |
|---|---|---|
| Dzień 0 | Zabieg | Pobranie, przeszczep, szwy |
| Dni 1-5 | Ostra faza | Największy dyskomfort, szczególnie podniebienia |
| Dzień 7 | Kontrola | Ocena wstępna, ewentualne zdjęcie niektórych szwów |
| Dzień 14 | Zdjęcie szwów | Wstępny obraz pokrycia; gojenie trwa dalej |
| Tygodnie 3-4 | Wznowienie higieny | Delikatna szczoteczka wraca do okolicy |
| 3 miesiące | Stabilizacja wczesna | Ocena wstępna rezultatów, tkanki dojrzewają |
| 6 miesięcy | Ocena końcowa | Stabilny wynik, dokumentacja fotograficzna, pomiar pokrycia |
Ostateczną ocenę wyniku przeprowadzamy po 6 miesiącach. Przed tym czasem tkanki wciąż się zmieniają — kolor dziąsła może być inny (jaśniejszy lub ciemniejszy niż sąsiadujące), pozycja brzegu może minimalnie drgać. Po pół roku obraz się stabilizuje i wtedy decydujemy, czy wynik jest satysfakcjonujący, czy trzeba ewentualnej korekty.
Rokowanie: ile można realistycznie uzyskać
Skuteczność CTG zależy od kilku czynników. Poniższa tabela pokazuje przeciętne wyniki z literatury dla różnych typów recesji.
| Typ recesji Cairo | Średnie pokrycie | Szansa na pełne pokrycie |
|---|---|---|
| RT1 (brak utraty międzyzębowej) | 85-95% | Wysoka (60-75% przypadków) |
| RT2 (częściowa utrata międzyzębowa) | 60-80% | Umiarkowana (30-50%) |
| RT3 (znaczna utrata międzyzębowa) | 40-60% | Niska (pełne pokrycie rzadko możliwe) |
Praktyczne konsekwencje dla pacjenta:
- Jeśli masz RT1 — istnieje duża szansa, że po zabiegu recesja będzie praktycznie niewidoczna.
- Jeśli masz RT2 — można uzyskać istotną poprawę, ale część recesji może pozostać.
- Jeśli masz RT3 — celem jest zwykle zwiększenie grubości dziąsła i zatrzymanie progresji, nie pełne pokrycie. To wartościowy cel, ale trzeba go rozumieć przed zabiegiem.
Alternatywy dla CTG
Jeśli z różnych powodów CTG nie jest optymalnym wyborem, istnieją alternatywy warte rozważenia.
Substytuty kolagenowe (matryce)
Zamiast pobierać tkankę z podniebienia, można użyć gotowej matrycy kolagenowej pochodzenia zwierzęcego. Zalety: brak drugiej rany, mniej bólu, krótsza rekonwalescencja. Wady: skuteczność zwykle nieco niższa niż CTG z własnej tkanki, zwłaszcza w trudniejszych przypadkach. Dobra opcja dla pacjentów, którzy absolutnie nie chcą drugiej rany.
Wolny przeszczep dziąsła (FGG)
Inna technika, w której pobiera się nabłonek wraz z tkanką łączną. Stosowana głównie do zwiększenia ilości dziąsła rogowaciejącego, nie do estetycznego pokrywania recesji — wynik kolorystyczny często nie jest tak dobry jak CTG (pobrana tkanka może być bardziej biaława niż otaczające dziąsło).
Zabieg przesunięcia koronowego (bez przeszczepu)
W wybranych sytuacjach — gdy dziąsło otaczające recesję jest już wystarczająco grube — można pokryć recesję samym przesunięciem istniejących tkanek. Mniej inwazyjne, ale ograniczone zastosowanie.
Wypełnienie kompozytowe
Nie zastępuje CTG, ale jest dobrym rozwiązaniem objawowym (zmniejsza nadwrażliwość, poprawia estetykę) dla pacjentów, którzy nie chcą lub nie mogą przejść zabiegu chirurgicznego. Łączenie z CTG jest również możliwe — najpierw wypełnienie, potem pokrycie chirurgiczne.
Najczęstsze pytania pacjentów
Czy można zrobić wiele zębów naraz?
Tak. Przy recesjach obejmujących kilka sąsiadujących zębów zwykle wykonujemy zabieg dla całej grupy w jednej sesji (2-4 zęby). Pobranie tkanki z podniebienia jest podobne, a wynik estetyczny lepszy — bo tkanki goją się razem i wyglądają spójnie.
Czy po zabiegu recesja może wrócić?
Tak, jeśli przyczyna nie została usunięta. Dlatego przed zabiegiem i po nim omawiamy z pacjentem: technikę szczotkowania, rodzaj szczoteczki, nawyki, ewentualne szyny na bruksizm. Bez tej rozmowy — i bez zmian w nawykach pacjenta — efekt CTG może być krótkotrwały.
Czy zabieg pozostawia blizny?
W miejscu recesji — nie. Tkanki goją się czysto i efekt jest zwykle estetyczny. W miejscu dawczym (podniebienie) nacięcie goi się w ciągu 2-3 tygodni, bez widocznej blizny po kilku miesiącach. Większość pacjentów nie zauważa w podniebieniu żadnej różnicy już po pół roku.
Czytaj dalej
- Periodontolog Warszawa – oferta Kliniki MDO
- Recesja dziąseł – dlaczego dziąsło się cofa i kiedy potrzebne jest leczenie chirurgiczne
- Chirurgiczne wydłużanie korony klinicznej – kiedy jest konieczne i jak przebiega
Źródła
Źródło 1
Linki:
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36594482
https://doi.org/10.1111/prd.12468
Opis: Mazzotti C, Mounssif I, Rendón A, Mele M, Sangiorgi M, Stefanini M, Zucchelli G. „Complications and treatment errors in root coverage procedures.” Periodontology 2000. 2023 Jun;92(1):62-89.
Źródło 2
Linki:
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41498281
https://doi.org/10.1002/jper.70049
Opis: Santamaria MP, Mathias-Santamaria IF, Tavelli L, Barootchi S, Pini Prato GP. „An updated evidence-based recommendation for the treatment of gingival recession associated with non-carious cervical lesions.” Journal of Periodontology. 2026 Jan 7. doi:10.1002/jper.70049. Online ahead of print.
Źródło 3
Linki:
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35451068
https://doi.org/10.1002/JPER.22-0167
Opis: Chambrone L, Botelho J, Machado V, Mascarenhas P, Mendes JJ, Avila-Ortiz G. „Does the subepithelial connective tissue graft in conjunction with a coronally advanced flap remain as the gold standard therapy for the treatment of single gingival recession defects? A systematic review and network meta-analysis.” Journal of Periodontology. 2022 Sep;93(9):1336-1352.
Źródło 4
Linki:
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34024328
https://doi.org/10.1111/idj.12617
Opis: Imber J-C, Kasaj A. „Treatment of Gingival Recession: When and How?” International Dental Journal. 2021 Jun;71(3):178-187.