Erozja szkliwa: co trzeba wiedzieć przed przeglądem
- Erozja szkliwa daje objawy, zanim pojawi się ból: przezroczyste brzegi siekaczy, matowa powierzchnia, wypełnienia wystające ponad ząb.
- Rada, żeby po kwaśnym odczekać pół godziny ze szczotkowaniem, nie ma mocnego oparcia w badaniach. Brak dowodu na szkodę nie jest jednak dowodem na korzyść.
- Klasyczny objaw, czyli miseczkowate zagłębienia na guzkach, jest dziś podważany jako kryterium rozpoznania erozji.
- Pochodzenie kwasu może być z jedzenia i picia albo z żołądka; druga droga jest ważniejsza, niż się wydaje.
- Utraconego szkliwa nie da się odbudować; wraca wyłącznie kształt, i to z materiału.
- Refluks i wymioty wymagają diagnostyki poza gabinetem stomatologicznym. Sama ochrona zębów nie usuwa przyczyny.
- Mechanizm: kwas rozpuszcza ząb, bakterie nie biorą w tym udziału, więc to nie próchnica; szczoteczka nie jest przyczyną, choć bywa wspólnikiem.
Przezroczyste brzegi siekaczy pacjenci tłumaczą sobie na dwa sposoby: że szkliwo zużyło się z wiekiem albo że szczotkują za mocno. Żaden z nich nie tłumaczy całości. Ząb, przez który przy oglądaniu pod światło prześwituje wnętrze ust, często stracił szkliwo chemicznie – a erozja szkliwa przebiega bez próchnicy, przez długi czas bez bólu i bez śladu, który pacjent umiałby powiązać z przyczyną.
Jak wygląda erozja szkliwa na zębie?
Nie tak jak próchnica: erozja szkliwa nie tworzy dziury, tylko wygładza i spłaszcza, a rozpoznaje się ją po kształcie.
Erozja szkliwa daje kilka sygnałów, które lekarz ocenia podczas przeglądu:
- brzegi sieczne siekaczy stają się przezroczyste, a potem nierówne i kruche;
- powierzchnia zęba traci połysk i wygląda jak zmatowiona;
- wypełnienia zaczynają wystawać ponad powierzchnię zęba, bo szkliwa wokół nich ubywa;
- guzki trzonowców tracą ostry zarys i robią się zaokrąglone;
- pojawiają się płytkie zagłębienia w kształcie miseczek na szczytach guzków.
Miseczki na guzkach opisuje się w podręcznikach jako typowy objaw erozji, w odróżnieniu od płaskich fasetek, które przypisuje się ścieraniu mechanicznemu. Trzyletnia obserwacja niemieckiego ośrodka ten podział podważa: w miejscach wcześniej nietkniętych najpierw powstaje faseta, a miseczka rozwija się dopiero z niej. Skanowano co roku ten sam pierwszy trzonowiec żuchwy u 74 studentów stomatologii i porównywano skany komputerowo. Autorzy wyciągają z tego wniosek, że miseczka na szczycie guzka może nie być wiarygodnym kryterium rozpoznania erozji. Jeśli miseczka jest późnym etapem tego samego procesu, rozpoznanie nie może się opierać na jednym kształcie. Opiera się na wywiadzie i na rozkładzie zmian w całym łuku, a to znaczy dla pacjenta tyle, że rozpoznania erozji szkliwa nie da się postawić ze zdjęcia telefonem ani z jednego obejrzanego guzka.
Część sygnałów da się sprawdzić samemu, przed wizytą.
Górne siekacze ogląda się pod światło: chodzi o to, czy brzeg sieczny stał się szklisty i czy prześwituje przez niego ciemniejsze tło jamy ustnej. Czego pacjent u siebie zwykle nie zobaczy, to wewnętrznych powierzchni zębów górnych, na które trafia kwas żołądkowy. Ten fragment ocenia wyłącznie lekarz podczas przeglądu.
Erozja, starcie czy abrazja: czym się różnią?
Te same objawy potrafią mieć trzy różne mechanizmy, a każdy wymaga czego innego.
Erozja szkliwa to rozpuszczanie tkanki przez kwas. Atrycja to ścieranie zęba o ząb, typowe dla bruksizmu. Abrazja to ścieranie przez ciało trzecie: szczoteczkę, pastę, twardy pokarm.
Piśmiennictwo rzadko opisuje je osobno, bo w jamie ustnej rzadko działają osobno. Starte szkliwo jest zwykle wynikiem więcej niż jednego z tych mechanizmów naraz i stąd termin zbiorczy: erozyjne starcie zębów. Kwas obniża twardość powierzchni, a to, co po nim przychodzi, ściera już tkankę zmiękczoną. Samo szczotkowanie zdrowego szkliwa niszczy je w stopniu znikomym; inaczej jest ze szkliwem, które właśnie miało kontakt z kwasem.
To słowo będzie się dalej powtarzać. Badania, z których pochodzą liczby w tym tekście, mierzą starcie łącznie, bo w ustach mechanizmy chodzą razem, a liczb opisujących samą erozję, w oderwaniu od zgrzytania, jest niewiele.
Ubytki klinowe, czyli klinowate wcięcia tuż przy dziąśle, to jeszcze inna sprawa. Erozja bywa jednym z ich powodów, ale nie jedynym: przypisuje się im też nacisk szczoteczki i przeciążenie zgryzowe, choć udział tego drugiego jest sporny. Sam kształt wcięcia nie mówi więc ani o przyczynie, ani o tym, czy trzeba je wypełnić; decyduje głębokość, reakcja na zimno i tempo powiększania się między kontrolami.
Przy atrycji pracuje się nad objawami bruksizmu i ochroną zwarcia, przy erozji nad źródłem kwasu, a wszystko, co robi się wtedy na zębach, jest wobec tego wtórne.
Kwaśne napoje a zęby: które szkodzą naprawdę?
Nie tyle te najbardziej kwaśne, ile te, po które sięgasz często. Wielkość jednorazowej porcji znaczy mniej niż liczba kontaktów.
Erozyjne starcie zębów wiąże się z jedzeniem kwaśnym najsilniej spośród policzonych nawyków żywieniowych: szansa jego wystąpienia była tam około 2,4 raza większa niż u osób mniej narażonych. Napoje gazowane podnosiły tę szansę o około 40%, a suplementy diety o około 70%. Przegląd objął 71 badań obserwacyjnych, przekrojowych, więc pokazują one współwystępowanie, a o przyczynie nie mówią nic. Wartości opisują przy tym szansę i nie mówią, ile razy częściej coś się zdarzi.
Starcie sięgające zębiny stwierdzono u 6 na 10 osób (61,6%) w brazylijskiej kohorcie urodzeniowej, w której 537 uczestników zbadano klinicznie w wieku 31 lat. Napoje kwaśne i alkohol wiązały się z nim, choć słabo. Użyty tam wskaźnik odnotowuje sam fakt, że zębina jest odsłonięta, i nic nie mówi o rozmiarze zmiany. Ta liczba nie znaczy więc, że sześć osób na dziesięć wymaga leczenia, tylko że w tym wieku odsłonięcie zębiny jest częste.
| Nawyk albo sytuacja | Co robi z kwasem | Co da się zmienić |
|---|---|---|
| Woda z cytryną rano, na czczo | Kwas trafia na zęby przed śniadaniem, przy niskim wydzielaniu śliny | Wypić przez słomkę, potem przepłukać usta wodą |
| Napoje gazowane sączone przez godzinę | Jedna porcja rozkłada się na kilkanaście kontaktów z kwasem | Wypić przy posiłku, nie między posiłkami |
| Tabletki musujące z witaminą C albo magnezem | Wysoka kwasowość przy codziennym i długim przyjmowaniu | Zapytać lekarza o postać niemusującą |
| Owoce cytrusowe i kiszonki jako przekąska | Częstość kontaktu ważniejsza niż wielkość porcji | Jeść w ramach posiłku, nie osobno |
| Wino degustowane zawodowo | Kwas zatrzymywany w ustach celowo, wielokrotnie | Płukanie wodą między próbkami, przerwy |
| Napoje izotoniczne na treningu | Powtarzane łyki przy wysuszonych ustach | Przeplatać z wodą, nie trzymać w ustach |
Poza kwasem dieta działa na zęby jeszcze inaczej: dieta a zdrowie zębów w świetle badań.
Czy erozja może być objawem refluksu?
Bywa. Erozja szkliwa pojawia się czasem jako pierwszy widoczny objaw refluksu, bo kwas żołądkowy jest znacznie silniejszy niż kwas z jedzenia i trafia na zęby regularnie, bez wiedzy pacjenta, często w nocy.
Erozyjne starcie zębów stwierdzano u 54% osób z rozpoznaną chorobą refluksową, a liczba pochodzi z przeglądu badań nad grupami ryzyka. Osobna metaanaliza czynników ryzyka podaje, że zwracanie treści żołądkowej podnosi szansę erozyjnego starcia o około 130%, a dla zaburzeń trawienia, czyli utrzymujących się dolegliwości ze strony żołądka i jelit, około 80%.
Przegląd przeglądów o refluksie ocenia poziom dowodu jako niski. Są to badania obserwacyjne, więc zależności nie wolno nazywać przyczynową.
Wzorzec zmian bywa tu inny niż przy kwasach z diety, bo kwas żołądkowy dociera przede wszystkim na wewnętrzne powierzchnie zębów górnych. W codziennej praktyce klinicznej w Modern Dental & Orthodontics (Klinika MDO) spotykamy się z pacjentami, u których pierwszą osobą zwracającą uwagę na ten wzorzec jest stomatolog.
Inaczej jest u osób z zaburzeniami odżywiania: w tym samym przeglądzie erozyjne starcie stwierdzono u 2 na 3 takie osoby (65%). Rola gabinetu kończy się na ochronie zębów i na spokojnym skierowaniu do poradni leczenia zaburzeń odżywiania, bo leczenie samych zębów nie zmienia niczego w przyczynie. Od razu, jeszcze przed wizytą, w twoich rękach jest tyle: po wymiotach nie szczotkuj zębów, tylko przepłucz usta wodą. Szkliwo jest wtedy zmiękczone kwasem.
Łatwo pominąć ślinę, a to ona rozcieńcza kwas. U osób ze starciem zębów pH śliny stymulowanej było nieco niższe niż u pozostałych. Różnica była jednak bardzo mała, a pewność wniosku autorzy ocenili jako niską. Wszystko, co ogranicza wydzielanie śliny, działa na niekorzyść zębów: leki, oddychanie ustami, odwodnienie – w drugą stronę działa bezcukrowa guma po kwaśnym posiłku i popijanie wodą.
Czy sport wytrzymałościowy niszczy zęby?
Sam sport wytrzymałościowy zębów nie niszczy – szkodzi zbieg trzech okoliczności, a napój jest tylko jedną z nich.
Podczas długiego wysiłku oddycha się ustami, co wysusza błonę śluzową i osłabia ochronne działanie śliny, a dochodzące do tego odwodnienie dodatkowo obniża jej wydzielanie. Napój izotoniczny albo żel energetyczny trafia więc na zęby wtedy, gdy naturalna obrona działa najsłabiej, i trafia wielokrotnie w ciągu dwóch albo trzech godzin.
U 51% osób z grupy obejmującej narażenie zawodowe i sport stwierdzono erozyjne starcie, w tym samym przeglądzie grup ryzyka. Ta grupa miesza jednak sport z narażeniem zawodowym, więc nie mówi biegaczowi, jakie jest jego własne ryzyko.
W gabinecie erozja szkliwa wygląda zwykle tak: biegacz po trzydziestce, bez jednego ubytku próchnicowego, z przezroczystymi brzegami siecznymi i przekonaniem, że szczotkuje za mocno.
Nie oznacza to, że napoje izotoniczne trzeba odstawić. Chodzi o przerwanie serii kontaktów z kwasem.
Trzy poziomy zaawansowania: obserwacja, ochrona, odbudowa
Erozja szkliwa nie ma jednego progu leczenia.
Poziom pierwszy, obserwacja. Zmiany widoczne tylko w szkliwie, bez odsłoniętej zębiny i bez dolegliwości. Postępowanie: ustalenie źródła kwasu, zmiana nawyków, pasta z fluorem, kontrola za pół roku. Nic więcej nie jest potrzebne, a wiercenie na tym etapie odbiera zdrową tkankę. Otwarte zostaje przy tym jedno pytanie: rada o odczekaniu pół godziny ze szczotkowaniem nie ma mocnego oparcia w badaniach, a autorzy przeglądu piszą wprost, że solidnych badań klinicznych brakuje. Samo zalecenie „znajdź źródło kwasu” stoi na mechanizmie i na praktyce klinicznej, bo nie ma badań z losowym przydziałem, które by je sprawdziły. Praca, która mierzyła ubytek prospektywnie, nie znalazła związku z deklarowaną ekspozycją na kwasy, ale objęła 74 studentów stomatologii, jeden ząb i grupę, z której wykluczono osoby z bulimią.
Poziom drugi, ochrona. Zębina odsłonięta, ząb reaguje na zimno, wypełnienia zaczynają wystawać. Postępowanie: to samo co wyżej plus preparaty gabinetowe i staranne monitorowanie tempa zmian.
Pasty z fluorem i chitozanem zmniejszały ubytek wobec placebo w badaniu prowadzonym na aparacie noszonym w ustach, na próbkach szkliwa i zębiny bydlęcej. Szczotkowanie zwiększało tam ubytek na szkliwie już zerodowanym, ale nie na zębinie. To model doświadczalny. Pacjentów w nim nie było. Reakcja na zimno ma własne przyczyny i własne postępowanie; opisuje je artykuł o nadwrażliwości zębów.
Poziom trzeci, odbudowa. Utrata wysokości koron, kłopot z estetyką albo z funkcją. Tutaj wchodzi odbudowa startych i zerodowanych zębów wypełnieniem, wkładem albo licówką, a przy starciu obejmującym cały łuk pełna rekonstrukcja zwarcia.
Nakłady z kompozytu robione w laboratorium zawodziły na trzonowcach częściej niż odbudowy bezpośrednie w badaniu z losowym przydziałem u 41 pacjentów z ciężkim starciem; przy licówkach podniebiennych różnicy nie było.
Tempo ubytku bywa bardzo różne u różnych osób, a we wspomnianej wyżej obserwacji trzyletniej tempo z jednego roku nie zapowiadało tempa z następnego. Jedna kontrola nie wystarcza więc, żeby ocenić, czy proces jest szybki.
Jak przerwać serię kontaktów z kwasem
Zacznij od czegoś, co nie wymaga gabinetu: przez tydzień wypisz z godzinami, co trafia do ust między posiłkami.
Jeśli na tej liście nie ma nic kwaśnego, źródła kwasu trzeba szukać po stronie żołądka.
Reszta to cztery zmiany, wszystkie do wprowadzenia od razu. Przenieś kwaśne jedzenie i picie do posiłków, zamiast rozkładać je na cały dzień. Nie sącz kwaśnych napojów przez godzinę i nie trzymaj ich w ustach. Po kwaśnym jedzeniu i piciu przepłucz usta wodą, a zęby szczotkuj miękką szczoteczką bez nacisku. Tabletki musujące przyjmowane codziennie zgłoś lekarzowi i zapytaj o postać niemusującą.
Czego te zmiany nie zrobią: nie odbudują szkliwa, którego już nie ma, i nie zastąpią diagnostyki, jeśli kwas pochodzi z żołądka.
Kwaśny smak w ustach po przebudzeniu, chrypka nad ranem i zgaga częściej niż raz w tygodniu to powód, żeby umówić się do gastroenterologa, niezależnie od tego, co dzieje się z zębami.
Najczęstsze pytania
Czy erozję szkliwa da się odwrócić?
Nie. Szkliwo nie zawiera żywych komórek i nie odrasta, więc utracona warstwa nie wróci. Odwracalna jest sama utrata minerałów z powierzchni, jeszcze przed powstaniem ubytku. Kiedy kształt zęba już się zmienił, da się zatrzymać proces i odtworzyć kształt materiałem. Tkanka nie odrośnie.
Czy szczotkowanie zaraz po kwaśnym posiłku szkodzi?
Jednoznacznych dowodów na to nie ma. W 10 z 16 badań o erozji szczotkowanie pastą z fluorem zaraz po kwaśnym nie zwiększało ubytku, ale były to głównie badania na aparatach noszonych w ustach, a nie na pacjentach. Brak dowodu na szkodę nie jest dowodem na korzyść. Po kwaśnym posiłku bezpieczne jest przepłukanie ust wodą i szczotkowanie miękką szczoteczką bez nacisku. Po wymiotach zostaje samo płukanie.
Co robić z zębami po wymiotach?
Przepłucz usta wodą i na tym poprzestań. Po wymiotach zostaje samo płukanie, bo szkliwo jest wtedy zmiękczone kwasem, a szczotkowanie ściera już tkankę zmiękczoną. Jeśli wymioty się powtarzają, sama ochrona zębów nie usuwa przyczyny i potrzebna jest diagnostyka poza gabinetem stomatologicznym.
Które napoje są najbardziej erozyjne?
Do najbardziej kwaśnych należą napoje gazowane, soki cytrusowe, napoje energetyczne i izotoniczne oraz preparaty musujące. O sile działania decyduje jednak nie sam kwaśny smak, lecz ilość kwasu w napoju i to, jak długo pozostaje on w ustach. Częstość kontaktu waży więcej niż wielkość jednorazowej porcji.
Czy pasta z fluorem wystarczy przy erozji?
Nie wystarczy sama. Pasta przeciwerozyjna z fluorem zmniejszała ubytek tkanki w badaniu na aparacie noszonym w ustach, ale działa na skutek. Przyczyny nie rusza. Jeśli źródło kwasu pozostaje, ubytek postępuje wolniej i na tym koniec. Ustalenie tego źródła, dietetycznego albo żołądkowego, jest warunkiem zatrzymania procesu i pierwszą rzeczą, jakiej szuka lekarz.
Czy erozja szkliwa boli?
Przez długi czas nie. Ból pojawia się dopiero wtedy, gdy zniknie warstwa szkliwa i odsłoni się zębina, a wtedy zwykle ma postać krótkiego ukłucia od zimna albo od kwaśnego. Brak bólu nie jest więc dowodem, że nic się nie dzieje, i dlatego erozję rozpoznaje się najczęściej na przeglądzie.
Czy wybielanie pomoże, gdy zęby ściemniały od erozji?
Wybielanie działa na osad i przebarwienia w tkance, a przy erozji ciemniejszy kolor bierze się z czegoś innego: szkliwo jest cieńsze i prześwituje przez nie zębina. Zabieg nie usunie więc przyczyny przebarwienia. O kolejności decyduje stan szkliwa oceniony przed zabiegiem, bo na zębach z odsłoniętą zębiną wybielanie nasila nadwrażliwość.
Po czym poznać, że proces się zatrzymał?
W lustrze tego nie widać. Erozja szkliwa postępuje na tyle wolno, że gołym okiem nie da się porównać stanu sprzed kilku miesięcy. Pokaże to dopiero porównanie ze zdjęciem albo skanem wykonanym wcześniej, a pierwszy sensowny termin takiego porównania to około pół roku od ustalenia punktu wyjściowego.
Kiedy potrzebna jest odbudowa protetyczna?
Wtedy, gdy ubytek tkanki zmienił wysokość koron zębów albo uniemożliwia prawidłowe nagryzanie, a także wtedy, gdy przeszkadza estetycznie – samo starte szkliwo, bez tych następstw, nie jest jeszcze wskazaniem do odbudowy. Przy zmianach ograniczonych do szkliwa właściwym postępowaniem pozostaje obserwacja i usunięcie przyczyny.
Czy stomatolog może rozpoznać refluks?
Rozpoznać go nie może. Może go natomiast podejrzewać. Charakterystyczny rozkład ubytków na wewnętrznych powierzchniach zębów górnych jest sygnałem, który uzasadnia skierowanie do gastroenterologa. Rozpoznanie choroby refluksowej stawia lekarz na podstawie badań, a samo leczenie zębów jej przyczyny nie usuwa i nie zatrzymuje dalszego ubytku.
Skąd lekarz ma wiedzieć, że to kwas?
Lekarz zwykle nie zapyta, jak często coś kwaśnego trafia do ust w ciągu dnia, więc powiedz to sam. Zwykle nie zapyta też, czy budzisz się z kwaśnym smakiem w ustach albo z chrypką. I nie zapyta o leki ani o suplementy musujące, które bierzesz. Warto przy tym poprosić o punkt wyjściowy – zdjęcie albo skan, do którego porówna się stan za pół roku.
Ostrzeżenie, które łatwo przeoczyć: brak bólu nic tu nie znaczy.
Erozja szkliwa przez lata przebiega bezobjawowo, a moment, w którym zaczyna boleć, jest zwykle momentem, w którym zębina jest już odsłonięta.
Czytaj dalej
- Stomatologia Estetyczna i Zachowawcza Warszawa
- Nadwrażliwość zębów – dlaczego bolą od zimnego i co realnie pomaga
- Starte zęby (bruksizm) — kiedy potrzebna jest pełna rekonstrukcja zwarcia?
- Bruksizm – objawy: osiem sygnałów, które dentysta widzi wcześniej niż Ty
- Dieta a zdrowie zębów — co mówi nauka o xylitolu, zielonej herbacie i serze
Informacja o charakterze treści i odpowiedzialności
Artykuł ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie stanowi porady medycznej, diagnozy ani zalecenia terapeutycznego — nie zastępuje konsultacji ze specjalistą. Jeśli odczuwasz dolegliwości, masz wątpliwości albo stoisz przed decyzją dotyczącą leczenia, skonsultuj się z lekarzem dentystą. Opisane metody i przytoczone dane mają charakter ogólny. Wyniki badań naukowych odnoszą się do populacji, a nie do konkretnego pacjenta. Przebieg oraz rezultat terapii zależą od indywidualnej sytuacji klinicznej i mogą się różnić u poszczególnych pacjentów. Żadna informacja zawarta w artykule nie stanowi gwarancji efektu. Treść przygotowano z należytą starannością, na podstawie ogólnodostępnej wiedzy medycznej oraz publikacji naukowych wskazanych w sekcji Źródła. Nie zalecamy podejmowania ani zaniechania jakichkolwiek działań dotyczących zdrowia wyłącznie na podstawie treści tego artykułu, bez uprzedniej konsultacji z lekarzem.
Źródła
Źródło 1
Linki: https://doi.org/10.1016/j.jdent.2024.104962 │ https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38552999/
Opis: Marschner F, Kanzow P, Wiegand A. „Anamnestic risk factors for erosive tooth wear: Systematic review, mapping, and meta-analysis.” Journal of Dentistry. 2024;144:104962.
Źródło 2
Linki: https://doi.org/10.1007/s00784-024-05963-1 │ https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39387908/
Opis: Dallavilla GG, da Silva Martins D, Peralta-Mamani M, Santiago Junior JF, Rios D, Honório HM. „Prevalence of erosive tooth wear in risk group patients: systematic review.” Clinical Oral Investigations. 2024;28(11):588.
Źródło 3
Linki: https://doi.org/10.1016/j.jdent.2023.104520 │ https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37068653/
Opis: Chatzidimitriou K, Papaioannou W, Seremidi K, Bougioukas K, Haidich AB. „Prevalence and association of gastroesophageal reflux disease and dental erosion: An overview of reviews.” Journal of Dentistry. 2023;133:104520.
Źródło 4
Linki: https://doi.org/10.1159/000538862 │ https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38621371/
Opis: Fernández CE, Silva-Acevedo CA, Padilla-Orellana F, Zero D, Carvalho TS, Lussi A. „Should We Wait to Brush Our Teeth? A Scoping Review Regarding Dental Caries and Erosive Tooth Wear.” Caries Research. 2024;58(4):454-468.
Źródło 5
Linki: https://doi.org/10.1016/j.jdent.2022.104386 │ https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36481129/
Opis: Pereira Cenci T, Cademartori MG, Dos Santos LG, Corrêa MB, Loomans B, Horta BL, Demarco FF. „Prevalence of tooth wear and associated factors: A birth cohort study.” Journal of Dentistry. 2022;128:104386.
Źródło 6
Linki: https://doi.org/10.1007/s00784-024-05740-0 │ https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38822893/
Opis: Schlenz MA, Schlenz MB, Wöstmann B, Glatt AS, Ganss C. „Intraoral scanner-based monitoring of tooth wear in young adults: 36-month results.” Clinical Oral Investigations. 2024;28(6):350.
Źródło 7
Linki: https://doi.org/10.1016/j.jdent.2023.104692 │ https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37678744/
Opis: Madariaga VI, Pereira-Cenci T, Walboomers XF, Loomans BAC. „Association between salivary characteristics and tooth wear: A systematic review and meta-analysis.” Journal of Dentistry. 2023;138:104692.
Źródło 8
Linki: https://doi.org/10.1016/j.dental.2021.08.018 │ https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34497023/
Opis: Crins LAMJ, Opdam NJM, Kreulen CM, Bronkhorst EM, Sterenborg BAMM, Huysmans MCDNJM, Loomans BAC. „Randomized controlled trial on the performance of direct and indirect composite restorations in patients with severe tooth wear.” Dental Materials. 2021;37(11):1645-1654.
Źródło 9
Linki: https://doi.org/10.1007/s00784-025-06181-z │ https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39875663/
Opis: Fan J, Wang B, Wang L, Xu B, Wang L, Wang C, Fu B. „Clinical performance of minimally invasive full-mouth rehabilitation using different materials and techniques for patients with moderate to severe tooth wear: a systematic review and meta-analysis.” Clinical Oral Investigations. 2025;29(2):96.
Źródło 10
Linki: https://doi.org/10.1016/j.jdent.2024.104977 │ https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38582434/
Opis: Francese MM, Urasaki BAN, de Barros MC, Ferrari CR, Grizzo LT, Magalhães AC. „Toothpaste containing TiF4 and chitosan against erosive tooth wear in situ.” Journal of Dentistry. 2024;145:104977.